Masakra w Peterloo: co się wydarzyło i gdzie zobaczyć to miejsce dzisiaj

St Peter’s Square, w sercu współczesnego Manchesteru, leży bezpośrednio na miejscu jednego z najznaczniejszych i najbardziej brutalnych epizodów w brytyjskiej historii politycznej. Większość odwiedzających przechodzi przez nią – kierując się do Central Library, Bridgewater Hall, czy przystanku tramwajowego – bez rejestrowania, co się tu wydarzyło w sierpniu 1819 roku. Ten przewodnik szczerze omawia wydarzenie, w tym dlaczego się wydarzyło i co się zmieniło (a co nie) w rezultacie, plus dokładnie gdzie i jak jest oznaczone dzisiaj.

Co się wydarzyło 16 sierpnia 1819 roku

Wielka Brytania w 1819 roku była w kryzysie gospodarczym: Corn Laws (cła chroniące ceny zboża właścicieli ziemskich) utrzymywały wysokie ceny chleba, wojny napoleońskie skończyły się cztery lata wcześniej, zostawiając wysokie bezrobocie i dług, a robotnicy przemysłowi – coraz bardziej skoncentrowani w bawełnianych młynach Manchesteru – nie mieli żadnej reprezentacji parlamentarnej w ogóle. Manchester, mimo bycia jednym z największych i najważniejszych gospodarczo miast w kraju do tego punktu, nie wybierał żadnych własnych posłów; reprezentacja wciąż była oparta na starszym, wiejskim rozkładzie miejsc parlamentarnych, który nie nadążył za wzrostem przemysłowym.

16 sierpnia 1819 roku, szacowane 60 000 ludzi – mężczyzn, kobiet i dzieci, wielu w swoich najlepszych ubraniach, przybywających w zorganizowanych kontyngentach z okolicznych miasteczek młynów ze sztandarami wzywającymi do reformy parlamentarnej i powszechnego prawa głosu dla mężczyzn – zgromadziło się na St Peter’s Field, by wysłuchać radykalnego mówcy Henry’ego Hunta. Lokalni sędziowie pokoju, zaniepokojeni wielkością tłumu, nakazali aresztowanie Hunta i wysłali Manchester and Salford Yeomanry (ochotniczą jednostkę kawalerii, wielu z jej członków było lokalnymi biznesmenami i właścicielami młynów, a nie zawodowymi żołnierzami), by dokonać aresztowania przez zapełniony tłum. Yeomanry, niedoświadczeni i podobno spanikowani lub pijani według wielu współczesnych relacji, dobyli szabli i zaatakowali. Regularni huzarzy armii zostali następnie wysłani, rzekomo, by pomóc Yeomanry, a chaos eskalował w trwały atak przez tłum bez miejsca ucieczki.

Przynajmniej 18 osób zginęło (szacunki w niektórych źródłach są nieco wyższe, a liczba została zrewidowana w miarę kontynuacji badań w latach 2010. dwusetlecia) a 650-700 zostało rannych, w tym kobiety i dzieci. Nazwa „Peterloo” została ukuta satyrycznie w ciągu kilku dni, kpiąc z rzekomego bohaterstwa Yeomanry przez porównanie go – niekorzystnie – do Bitwy pod Waterloo cztery lata wcześniej.

Dlaczego „masakra”, i jak to zostało zatuszowane

Współcześni i późniejsi historycy zdecydowali się na „masakrę”, ponieważ tłum był nieuzbrojony i zebrał się całkowicie pokojowo – to nie były zamieszki, które przerodziły się w przemoc, ale celowy atak kawalerii na ludzi bez środków samoobrony. Odpowiedź rządu początkowo stanęła po stronie sędziów pokoju i Yeomanry, a nie ofiar: Książę Regent publicznie podziękował sędziom pokoju za ich działania, a Six Acts z 1819 roku, które nastąpiły, faktycznie dalej ograniczyły zgromadzenia publiczne i radykalne publikacje, zamiast zająć się leżącymi u podstaw skargami. Założyciel Manchester Guardian, John Edward Taylor, był wśród naocznych świadków, których relacje pomogły zapewnić, że masakra nie została skutecznie stłumiona z pamięci publicznej – gazeta (później przemianowana na The Guardian, wciąż publikowana dzisiaj jako gazeta ogólnokrajowa) została założona częściowo w bezpośredniej reakcji na Peterloo.

GetYourGuideThe Real Manchester: Walking Tour with a Mancunian2 h · ManchesterCheck availability →

Relacje naocznych świadków i jak wiemy, co się wydarzyło

Duża część tego, co wiadomo o Peterloo, pochodzi z dużej liczby ocalałych relacji naocznych świadków, raportów prasowych i późniejszych zeznań prawnych z dochodzeń i procesów, które nastąpiły – niezwykle dobrze udokumentowane wydarzenie jak na swoje czasy, częściowo dlatego, że współcześni dziennikarze i pamflety po stronie reformy byli zdeterminowani zapewnić, że nie zostanie zapomniane ani zminimalizowane. Richard Carlile, radykalny wydawca obecny na St Peter’s Field, opublikował własną szczegółową relację w ciągu kilku dni, i został następnie oskarżony o zniesławienie wywrotowe częściowo z tego powodu. Samuel Bamford, tkacz i reformator z Middleton, który prowadził jeden z kontyngentów maszerujących na pole, napisał pamiętnik dekady później („Passages in the Life of a Radical”, 1844), który pozostaje jedną z najczęściej cytowanych relacji naocznych świadków.

Skala dokumentacji ma znaczenie, ponieważ bezpośrednio przeczy początkowej oficjalnej narracji, która charakteryzowała tłum jako niebezpieczny, potencjalnie brutalny motłoch, który władze słusznie rozproszyły siłą. Współczesny konsensus historyczny, zbudowany znacznie na tej wadze zeznań naocznych świadków, jest jednoznaczny, że tłum był pokojowy, nieuzbrojony i nie stanowił wiarygodnego zagrożenia usprawiedliwiającego atak kawalerii.

Co Peterloo faktycznie zmieniło

Peterloo nie wyprodukowało natychmiastowej reformy – Six Acts poszły w przeciwnym kierunku przez kilka lat – ale stało się fundamentalnym punktem odniesienia dla ruchów reformatorskich, które nastąpiły. Jest szeroko uznawane za formatywny wpływ na ruch czartystowski lat 30.-40. XIX wieku (który agitował za powszechnym prawem głosu dla mężczyzn, tajnym głosowaniem i innymi reformami demokratycznymi), i na ostateczne uchwalenie Reform Act 1832, który rozpoczął powolny proces redystrybucji reprezentacji parlamentarnej ku miastom przemysłowym, w tym ostatecznie samemu Manchesterowi. Wydarzenie zasiliło też szerszą radykalną tożsamość polityczną Manchesteru, która ponownie wypłynęła później w tym wieku w ruchu sufrażystek założonym w mieście i we wczesnym związkowaniu się związanym z warunkami w młynach omówionymi w przewodniku po Cottonopolis i młynach bawełnianych.

Wiersz Percy’ego Bysshe Shelleya „The Masque of Anarchy”, napisany w bezpośredniej reakcji na Peterloo (choć niepublikowany aż do 1832 roku, po śmierci Shelleya, uważany za zbyt podburzający w tamtym czasie), zawiera teraz słynny wers „Ye are many – they are few” („Jest was wielu – ich jest niewielu”), cytowany przez ruchy protestu od tamtej pory.

Gdzie miejsce jest dzisiaj: St Peter’s Square

St Peter’s Field już nie istnieje jako otwarte pole – teraz to St Peter’s Square, utwardzony obywatelski plac w centrum miasta Manchesteru graniczący z Central Library, hotelem Midland, Bridgewater Hall i nowoczesnymi budynkami biurowymi, z przystankiem tramwajowym Metrolink przechodzącym przez niego. Obszar był znacznie przekształcany wielokrotnie od 1819 roku, ostatnio w latach 2010., gdy plac został przeprojektowany częściowo, by uwzględnić dedykowany pomnik Peterloo przed dwusetleciem masakry w 2019 roku.

Pomnik Peterloo (odsłonięty w 2019 roku, zaprojektowany przez artystę Jeremy’ego Dellera) to okrągła stopniowana kamienna struktura z wyrytymi nazwiskami osiemnastu potwierdzonych zmarłych i miasteczek, z których podróżowali, celowo zaprojektowana, by odwiedzający mogli na nią wejść i wokół niej chodzić, zamiast oglądać ją tylko z zewnątrz – wybór projektowy zamierzony, by uczynić ją miejscem fizycznego, partycypacyjnego upamiętnienia, a nie konwencjonalnym pomnikiem. Stoi na St Peter’s Square, blisko Central Library.

Niebieska tabliczka na hotelu Radisson Blu Edwardian (dawnej Free Trade Hall, zbudowanej dekady po Peterloo częściowo w hołdzie polityce wolnego handlu i anty-Corn-Laws, którą masakra zaczęła symbolizować) też oznacza lokalizację, i była aktualizowana przez lata, gdy historyczne zrozumienie ofiar wydarzenia było rewidowane w górę.

GetYourGuideManchester: Afternoon Walking Tour2.5 h · Manchesterfrom $24Check availability →

Odwiedzanie pomnika i placu dzisiaj

St Peter’s Square to całkowicie otwarta, bezpłatna przestrzeń publiczna w środku dzielnicy biznesowej i kulturalnej Manchesteru – nie ma wstępu ani ustalonych godzin, choć plac jest najbardziej ruchliwy i przyjemny w dni powszednie w godzinach pracy, gdy okoliczne kawiarnie i biblioteka są otwarte. Zaplanuj 15-20 minut, by porządnie zobaczyć pomnik i przeczytać jego inskrypcje; większość odwiedzających łączy go z pobliską Manchester Central Library i ratuszem, oba krótkim spacerem. Jest też krótkim spacerem od Deansgate-Spinningfields i Northern Quarter.

Dojazd: St Peter’s Square ma własny przystanek Metrolink (wiele linii), i jest pięć minut spacerem od Manchester Piccadilly lub dziesięć minut spacerem od Deansgate.

Dwusetlecie 2019 i „Peterloo” Mike’a Leigh

Dwusetna rocznica masakry w 2019 roku przyniosła odnowioną uwagę publiczną, w tym odsłonięcie pomnika Jeremy’ego Dellera na St Peter’s Square i duży film fabularny, „Peterloo” (2018), wyreżyserowany przez urodzonego w Manchesterze filmowca Mike’a Leigh, który dramatyzował wydarzenia prowadzące do i obejmujące masakrę szczegółowo. Dwusetlecie sprowokowało też świeże badania historyczne rewidujące dokładną liczbę ofiar i tożsamości ofiar, z których niektóre były niedoskonale zarejestrowane w tamtym czasie.

Rocznica wygenerowała też szerszą publiczną dyskusję o tym, jak wydarzenie było nauczane (lub, częściej, nienauczane) w brytyjskich szkołach, z komentatorami zauważającymi, że Peterloo otrzymało dużo mniej uwagi programowej niż wydarzenia porównywalnego znaczenia gdzie indziej w brytyjskiej historii.

Peterloo w szerszym kontekście: radykalna historia Manchesteru

Peterloo leży w ramach dłuższego wątku manchesterskiego radykalizmu politycznego bezpośrednio związanego z warunkami przemysłowymi omówionymi w przewodniku po rewolucji przemysłowej w Manchesterze – te same presje gospodarcze, które zbudowały młyny Cottonopolis, wyprodukowały też jedne z najwcześniejszych i najbardziej znaczących politycznych organizacji klasy robotniczej w kraju. Miasto później stało się miejscem założycielskim Women’s Social and Political Union w 1903 roku, organizacji stojącej za ruchem sufrażystek, założonej przez Emmeline Pankhurst w jej domu na Nelson Street – zobacz przewodnik po sufrażystkach w Manchesterze po tę kontynuację historii.

Sędziowie pokoju i Yeomanry: odpowiedzialność, lub jej brak

Jednym z najbardziej uderzających aspektów następstw Peterloo, z nowoczesnej perspektywy, jest to, jak mało odpowiedzialności nastąpiło dla odpowiedzialnych. Żaden z sędziów pokoju, którzy nakazali rozproszenie tłumu, ani członkowie Yeomanry, którzy przeprowadzili atak, nie stanęli przed znaczącym oskarżeniem – garstka pozwów cywilnych o odszkodowania została wniesiona przez ranne osoby, z mieszanymi i generalnie niesatysfakcjonującymi wynikami, ale żadne postępowanie karne przeciwko władzom nie miało miejsca. W przeciwieństwie, kilku reformatorów, w tym Henry Hunt, zostało oskarżonych i uwięzionych w następstwie, na podstawie tego, że samo zgromadzenie (a nie reakcja na nie) stanowiło nielegalne zgromadzenie. Ta asymetria – reformatorzy karani, brutalna reakcja państwa skutecznie usprawiedliwiona – stała się znaczącą częścią powodu, dla którego Peterloo pozostało tak potężnym symbolem dla kolejnych ruchów reformatorskich.

Six Acts uchwalone później w 1819 roku pogłębiły to, wyraźnie ograniczając prawo do organizowania dużych zgromadzeń publicznych, regulując radykalne publikacje, i rozszerzając uprawnienia sędziów pokoju do przeszukań.

Praktyczne uwagi na wizytę z historią na uwadze

Nic tutaj nie wymaga rezerwacji ani opłaty. Jeśli chcesz, by historia była właściwie wyjaśniona, zamiast czytać ją z tabliczki, ogólna wycieczka piesza po historii Manchesteru typowo obejmuje Peterloo i St Peter’s Square jako część szerszej trasy w centrum miasta obok innych historycznych przystanków.

Po szerszą wizytę w mieście, która obejmuje to obok innych niezbędnych rzeczy, zobacz plan 3 dni w Manchesterze, plan 3-dniowy dla pierwszy raz odwiedzających, lub szczera porada dla pierwszy raz odwiedzających Manchester po szerszy kontekst planowania. Jeśli budujesz dzień skupiony na historii, sparuj to z Muzeum Nauki i Przemysłu i John Rylands Library, oba krótkim spacerem od St Peter’s Square.

Miejsce Peterloo wśród brytyjskiej historii protestów

Peterloo jest często porównywane z innymi znaczącymi momentami przemocy państwowej wobec protestujących w brytyjskiej historii, i jest generalnie uważane przez historyków za najbardziej śmiercionośny pojedynczy przypadek użycia przez państwo siły zbrojnej przeciwko pokojowemu cywilnemu zgromadzeniu politycznemu na kontynentalnej Wielkiej Brytanii w całej nowoczesnej erze – ponure wyróżnienie, które częściowo wyjaśnia, dlaczego wydarzenie zachowuje taką symboliczną wagę ponad dwa wieki później.

Odwiedzanie w pobliżu: co jeszcze jest wokół St Peter’s Square

Ponieważ St Peter’s Square leży w sercu obywatelskiej i kulturalnej dzielnicy Manchesteru, łatwo połączyć przystanek skupiony na Peterloo z kilkoma innymi pobliskimi atrakcjami. Manchester Central Library, duży okrągły budynek z kamienia portlandzkiego ukończony w 1934 roku i częściowo wzorowany na Panteonie w Rzymie, leży bezpośrednio przy placu i jest bezpłatny do wejścia, z imponującą kopulastą czytelnią wartą spojrzenia. Bridgewater Hall, główny lokal koncertów klasycznych Manchesteru, jest krótkim spacerem stąd, podobnie jak ratusz (budynek w stylu gotyckiego odrodzenia z 1877 roku, sam wart zobaczenia dla swojej architektury i murali Forda Madoxa Browna przedstawiających historię Manchesteru).

Najczęściej zadawane pytania o Masakrę w Peterloo

Ile osób zginęło w Peterloo?

Przynajmniej 18 potwierdzonych zgonów, przy czym niektórzy historycy sugerują, że prawdziwa liczba obejmująca późniejsze zgony z ran może być nieco wyższa; około 650-700 ludzi zostało rannych.

Gdzie dokładnie wydarzyła się Masakra w Peterloo?

Na St Peter’s Field, które jest teraz St Peter’s Square w centrum miasta Manchesteru, blisko Central Library i dawnej Free Trade Hall (teraz hotelu).

Czy jest muzeum poświęcone Peterloo?

Nie ma dedykowanego samodzielnego muzeum, ale People’s History Museum w Manchesterze obejmuje Peterloo w swoich szerszych wystawach historii robotniczej i demokratycznej, a pomnik na miejscu na St Peter’s Square dostarcza szczegółowy kontekst.

Dlaczego nazywa się „Peterloo”?

Nazwa satyrycznie łączy „St Peter’s Field” (lokalizację) z „Waterloo” (bitwą z 1815 roku), kpiąc z brutalnego ataku Yeomanry na nieuzbrojonych cywilów przez porównanie go niekorzystnie z prawdziwym starciem wojskowym.

Czy Masakra w Peterloo doprowadziła do natychmiastowej reformy politycznej?

Nie – natychmiastowa reakcja rządu (Six Acts z 1819 roku) faktycznie dalej ograniczyła zgromadzenia i wolność prasy; znacząca reforma przyszła później, z Reform Act 1832 i, bardziej bezpośrednio związanym w pamięci publicznej, ruchem czartystowskim następnych dekad.

Kim był Henry Hunt?

Radykalny mówca zaplanowany, by przemawiać na St Peter’s Field; jego planowane aresztowanie przez sędziów pokoju wywołało atak kawalerii, choć został aresztowany i później uwięziony osobno od samej masakry.

Czy Pomnik Peterloo jest wart odwiedzenia konkretnie?

Tak, jeśli masz jakiekolwiek zainteresowanie brytyjską historią polityczną – to naprawdę przemyślany, dostępny pomnik, a nie konwencjonalny posąg, bezpłatny do odwiedzenia, i centralnie położony obok innych atrakcji centrum miasta.

Jak Peterloo łączy się z gazetą Manchester Guardian?

Manchester Guardian (teraz The Guardian) został założony w 1821 roku, dwa lata po Peterloo, częściowo w reakcji na to, co jego założyciele postrzegali jako niewystarczające i stronnicze pokrycie masakry przez istniejącą prasę.